Strategia Transformacji Ciepłownictwa do 2040 r. – kompleksowy drogowskaz dla branży

Strategia Transformacji Ciepłownictwa do 2040 r. była głównym tematem posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Ciepłownictwa, które odbyło się 14 lipca br. Dokument został generalnie dobrze przyjęty przez przedstawicieli branży, przede wszystkim dlatego, że po raz pierwszy w tak kompleksowy sposób porządkuje kierunki zmian dla sektora ciepłownictwa systemowego w Polsce.

Strategia wskazuje, że transformacja ciepłownictwa jest jednym z kluczowych warunków utrzymania bezpieczeństwa energetycznego, konkurencyjności gospodarki oraz akceptowalnych kosztów ciepła dla odbiorców. Jej głównym celem jest stopniowe odchodzenie od paliw kopalnych na rzecz źródeł nisko- i bezemisyjnych, przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw i stabilnych cen ciepła.

Dokument zakłada stopniowe wyłączanie źródeł węglowych. W okresie przejściowym ważną rolę mają pełnić gaz ziemny i biomasa, które pozwolą ograniczać emisje i zapewniać stabilność dostaw, szczególnie w okresach szczytowego zapotrzebowania. Równolegle strategia wskazuje na konieczność rozwoju źródeł odnawialnych, ciepła odpadowego, pomp ciepła, kotłów elektrycznych, magazynów ciepła, geotermii, kolektorów słonecznych oraz — w dalszej perspektywie — także technologii jądrowych, w tym SMR.

Jednym z najważniejszych założeń strategii jest rozwój technologii Power-to-Heat, czyli wykorzystania energii elektrycznej, zwłaszcza z OZE, do produkcji ciepła systemowego. Pompy ciepła mają pracować przede wszystkim w podstawie systemu, natomiast kotły elektryczne mogą umożliwiać zagospodarowanie nadwyżek energii z wiatru i fotowoltaiki. Według analiz przywołanych w strategii moc zainstalowana źródeł Power-to-Heat może osiągnąć do 2040 r. 5,5 GWt.

Strategia mocno akcentuje również rozwój magazynów ciepła. Ich zadaniem będzie akumulowanie ciepła w okresach nadmiaru energii elektrycznej z OZE i wykorzystywanie go wtedy, gdy zapotrzebowanie na ciepło jest większe. Dzięki temu ciepłownictwo może stać się ważnym elementem stabilizującym system elektroenergetyczny. W dokumencie wskazano także konkretne wskaźniki dla sektora. Do 2040 r. udział OZE w ciepłownictwie systemowym może wynieść do 52,2%, pojemność magazynów ciepła — do 576 GWh, a zagospodarowanie ciepła odpadowego — do 10 PJ. Scenariusze zakładają również dojście do 100% ciepła systemowego ze źródeł nisko- i bezemisyjnych. Skala potrzeb inwestycyjnych została oszacowana na 197–231 mld zł

Istotnym elementem strategii jest także lokalne planowanie energetyczne. Dokument podkreśla, że transformacja nie może być prowadzona według jednego, uniwersalnego modelu. Każdy system ciepłowniczy ma własne uwarunkowania: strukturę odbiorców, stan sieci, dostęp do lokalnych źródeł energii, możliwości wykorzystania ciepła odpadowego czy potencjał termomodernizacji budynków. Dlatego skuteczna transformacja powinna być planowana lokalnie, z udziałem samorządów, przedsiębiorstw ciepłowniczych i innych zainteresowanych stron.

Branża pozytywnie odebrała sam fakt powstania dokumentu. Podkreślano, że ciepłownictwo od lat potrzebowało strategicznego drogowskazu, który uporządkuje cele, wskaże preferowane technologie i pozwoli ograniczyć niepewność inwestycyjną. Jednocześnie zwracano uwagę, że powodzenie strategii będzie zależało od konkretnych instrumentów wdrożeniowych: stabilnych regulacji, dostępnego finansowania, tempa decyzji administracyjnych oraz mechanizmów, które pozwolą utrzymać akceptowalne ceny ciepła dla odbiorców.

Podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Ciepłownictwa Prezes Zarządu LPEC S.A. Marek Gołuch zwrócił uwagę, że jednym z najważniejszych wyzwań transformacji pozostaje koszt ciepła. Mechanizmy realnie obniżające ceny ciepła systemowego mogą ograniczyć potrzebę tworzenia dodatkowych systemów wsparcia dla odbiorców, a także zmniejszyć ryzyko nieefektywnego dublowania infrastruktury energetycznej i tzw. kanibalizacji rynku.

Strategia Transformacji Ciepłownictwa do 2040 r. wyznacza ambitny kierunek zmian. Jej praktyczne znaczenie będzie jednak zależało od tego, czy cele technologiczne zostaną powiązane z realnym finansowaniem, ochroną odbiorców przed nadmiernym wzrostem kosztów oraz możliwością dopasowania rozwiązań do lokalnych systemów ciepłowniczych.